Bởi nếu lãnh đạo khen thưởng sai cách không những không khích lệ nhân viên làm việc chăm chỉ, ngược lại sẽ chỉ toàn gây mâu thuẫn nội bộ và rắc rối về sau.

Nhờ sự giúp đỡ của Trần Đăng mà Lưu Bị từ khi giữ chức Tổng Giám đốc công ty Từ Châu đã dập tắt được những lời đàm tiếu, xây dựng được hình ảnh tốt trong mắt nhân viên. Lưu Bị muốn thưởng thêm 500 đồng cho Trần Đăng vào cuối tháng. Lúc này, Mi Trúc đã kể cho Lưu Bị nghe câu chuyện về thỏ và củ cà rốt để Lưu Bị thấy rằng thưởng phạt cho nhân viên là việc phải làm, nhưng không thể tùy tiện.

Câu chuyện Thỏ & cà rốt

Ở vách núi Nam Sơn nọ, có một bầy thỏ, được lãnh đạo bởi Vua thỏ là một chú thỏ to lớn, uy nghiêm. Dưới sự thống lĩnh của Vua thỏ, bầy thỏ có một cuộc sống đầy đủ, vui vẻ. Nhưng thời gian gần đây Vua thỏ nhận ra rằng số lương thực bầy thỏ kiếm về ngày một ít.

Quan sát kỹ, Vua thỏ nhận ra là một số thỏ trở nên lười biếng. Những con thỏ lười biếng ngày một nhiều lên, sự lười biếng đang “lan tỏa” tới những con thỏ khác. Chúng truyền tai tư tưởng làm ít hay nhiều cũng được hưởng thụ như nhau, do vậy tính nỗ lực của chúng dần mất đi.

Khuyến khích ban thưởng là tất yếu, nhưng không được tuỳ tiện

Trước tình trạng đó, Vua thỏ nghĩ ra một kế: Ông tuyên bố ai làm việc chăm chỉ sẽ giành được phần thưởng cà rốt đặc biệt.

Một chú thỏ xám con đã giành được củ cà rốt khen thưởng đầu tiên của vua Thỏ. Sự kiện này đã gây xôn xao dư luận. Vua Thỏ không ngờ hiệu ứng lại mạnh như vậy, tuy đó là hiệu ứng không tốt.

Có một số vị thỏ cao niên đến gặp vua Thỏ, chỉ ra vô số những mặt chưa được của thỏ xám con, đồng thời chất vấn vua Thỏ đã dựa vào tiêu chuẩn nào để thưởng cho thỏ xám con? Vua Thỏ trả lời: “Ta cho rằng, thỏ xám con đã làm việc rất chăm chỉ, nếu như các ngươi cũng như vậy, đương nhiên sẽ nhận được phần thưởng của ta”.

Bầy thỏ đã phát hiện ra bí mật giành được giải thưởng. Hầu như tất cả bầy thỏ đều cho rằng, chỉ cần trước mặt vua Thỏ thể hiện mình là người chăm chỉ, chắc chắn sẽ nhận được phần thưởng. Nhưng cũng có một số con thỏ thật thà vì không biết phải làm cách nào để lấy lòng vua Thỏ nên luôn bị thiệt thòi.

Lâu dần, trong bầy thỏ thịnh hành tác phong làm việc lá mặt lá trái (trước mặt thì một kiểu, đằng sau thì một kiểu). Rất nhiều trong số chúng tìm đủ mọi cách để lấy lòng vua Thỏ, thậm chí không từ mọi thủ đoạn. Phẩm chất trung thực yêu lao động vốn có của bầy thỏ đã bị xói mòn.

Hệ quả của việc ban thưởng tuỳ tiện

Từ chỗ là một bầy thỏ sống hòa đồng vui vẻ, nay chúng chí chóe, cạnh khóe, mách tội nhau từng việc nhỏ nhặt nhất. Không những thế, bầy thỏ còn phát hiện ra, chỉ cần “thể hiện” trước mặt Vua thỏ là chúng đã có thể được nhận thưởng cà rốt. Chúng bắt đầu nghĩ đủ mọi chiêu trò để qua mặt Vua, miễn sao được nhận thưởng.

Cả ngày giải quyết những khiếu nại, tranh chấp, Vua thỏ nhận ra rằng việc khen thưởng tùy tiện đã tạo nên tiền đề xấu.

Cần có sự cải cách và đổi mới chính sách thường xuyên

Để thay đổi vấn nạn trên, dưới sự giúp sức của các bậc thỏ cao niên, vua Thỏ đã ban hành một bộ quy định khen thưởng. Bộ quy định nêu rõ, tất cả những thức ăn mà bầy thỏ đem về đều phải thông qua kiểm tra, sau đó sẽ tiến hành khen thưởng căn cứ theo số lượng hoàn thành. Trong một thời gian ngắn, năng suất lao động của bầy thỏ thay đổi hoàn toàn, lượng thức ăn dự trữ trong kho cũng nhiều lên.

Vua thỏ vui mừng nhận thấy “ban cố vấn” thỏ già rất được việc, nên phó mặc tất cả cho chúng, và lại ngồi trên tận hưởng thành quả. Tuy nhiên, chỉ được 1 thời gian ngắn, tính kỷ luật của bầy thỏ lại giảm sút hẳn. Hơn nữa, lượng thức ăn đưa về ngày mội ít.

Vua thỏ lại âm thầm điều tra, và phát hiện ra, một trong những nguyên nhân khiến lượng thức ăn mang về ít là do nguồn lương thực gần trong vùng đã dần cạn kiệt, những chú thỏ dù cố gắng tìm kiếm vẫn không đạt chỉ tiêu để được thưởng nên lại đâm ra chán nản, cũng không chủ động đi tìm nguồn thức ăn mới.

Có một con thỏ trắng tai dài chỉ trích thuyết số lượng của vua Thỏ, chính thuyết này đã làm nảy sinh ra tư tưởng chủ nghĩa công lợi về hành vi trong một thời gian ngắn, không có lợi cho việc bồi dưỡng động cơ hành vi thực sự phát triển trong dài hạn của bầy thỏ.

Vua Thỏ nhận thấy thỏ trắng tai dài nói cũng có lý nên ông bắt đầu suy nghĩ lại. Một hôm, thỏ xám con không hoàn thành nhiệm vụ của ngày hôm đó, anh bạn thân Đô Đô đã chủ động đưa nấm của mình cho thỏ xám. Sau khi biết chuyện, vua Thỏ rất tán thưởng phẩm chất giúp đỡ người khác. Hai ngày sau, vua Thỏ tình cờ gặp Đô Đô ở cửa nhà kho, cao hứng thưởng cho Đô Đô phần thưởng gấp đôi.

Giọt nước tràn ly

Đã có tiền lệ như vậy, trò lá mặt lá trái lại thịnh hành trở lại. Bầy thỏ đều tìm cách lấy lòng vua Thỏ để gây chuyện, khiến vua Thỏ ăn không ngon, ngủ không yên. Con thì thắc mắc: “Tại sao thần làm nhiều như vậy nhưng lại nhận được ít phần thưởng hơn Đô Đô, bệ hạ dựa vào cái gì lại làm như vậy?”. Con thì chất vấn: “Lần này thần kiếm được rất nhiều thức ăn, nhưng phần thưởng lại ít hơn lần trước, xin hỏi bệ hạ, công bằng ở đâu?”.

Lâu dần sự việc càng trở nên tồi tệ hơn, nếu không có phần thưởng nhiều, không ai chịu làm việc. Nhưng nếu không có ai làm việc, mọi người sẽ ăn bằng gì? Vua Thỏ cảm thấy bất lực. Ông tuyên bố, tất cả những ai đồng ý trở thành tình nguyện viên lập công cho bầy thỏ sẽ lập tức nhận được một giỏ cà rốt to.

Lệnh vua vừa ban, bầy thỏ tranh nhau ghi tên lập công. Vua Thỏ mừng thầm, chiêu trọng thưởng quả nhiên phát huy tác dụng. Nhưng đâu ngờ, trong đám thỏ ghi tên lập công đó, không có con nào hoàn thành nhiệm vụ đúng hạn. Vua Thỏ giận run người, chạy đi tìm chúng để trách móc. Cả bọn đồng thanh phản bác lại: “Thưa bệ hạ, chuyện này không thể trách chúng thần được. Xin hỏi bệ hạ, cà rốt đã có trong tay rồi ai còn có tâm trạng đi làm việc nữa đây?”.

Bàn:

Trong mô hình quản trị nhân sự, việc khen thưởng nhân viên cần được cân nhắc kĩ càng và áp dụng hợp lý nếu không sẽ phản tác dụng.

Giống như với một người đang đói lả, cho anh ta bát cơm đầu tiên đồng nghĩ với việc cứu mạng anh ta; đến bát cơm thứ hai là thỏa mãn cơn đói, nhưng bát cơm thứ ba lại trở thành thuốc độc. Đợi đến khi ăn hết bát cơm thứ ba thì giá trị của bát cơm đầu tiên đối với anh ta đã hoàn toàn thay đổi, anh ta sẽ không thể nào hiểu được giá trị của “Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần”.

Cùng với ý nghĩa đó, củ cà rốt của vua Thỏ không những không mạng lại tác dụng khích lệ, mà ngược lại đã khiến bầy thỏ trở nên ngạo mạn và chỉ thích hư vinh.

Là người lãnh đạo, nếu không cân nhắc kỹ việc sử dụng củ cà rốt thì không những chẳng khích lệ nổi nhân viên chăm chỉ làm việc, ngược lại sẽ chỉ toàn rắc rối. Điều đó đồng nghĩa với việc không đem lại cho nhân viên niềm vui, mà lại toàn là thuốc độc.

*Nội dung bài viết trích nội dung trong cuốn “Tam Quốc @ diễn nghĩa” của tác giả Thành Quân Ức.

TopHR/Theo cafebiz